სარჩევი

8.1. ბალანსირების პრინციპების გამოყენება

მოგების განსაზღვრისას

 

ჩვენ უკვე განვიხილეთ ბალანსირების პრინციპი და ვაჩვენეთ, თუ როგორ აისახება ზრდა და შემცირება სხვადასხვა საბალანსო ანგარიშებზე. ცხადია, დამფუძნებლები საწარმოში ფულს აბანდებენ არა მხოლოდ იმიტომ, რომ შეიძინონ აქტივები და წარმოქმნან ვალდებულებები, ისინი ისწრაფვიან მიიღონ შემოსავალი, რაც ჩვეულებრივ, მოგებად იწოდება.

მოგება იწვევს საწარმოს საქმიანობის შედეგად მფლობელის კაპიტალის ზრდას. საკუთარ დაბანდებასთან ერთად, მფლობელის კაპიტალზე გავლენას ახდენს სამი ძირითადი ფაქტორი:

1. შემოსავალი;

2. ხარჯი;

3. კაპიტალის ამოღება.

 

 შემოსავლები მფლობელის კაპიტალის ზრდის წყაროა. იგი საწარმოს მიერ საანგარიშგებო პერიოდში საქონლის (პროდუქციის, მომსახურების) მიწოდების, აგრეთვე მოკლევადიანი ინვესტიციების შედეგად მიიღება, ზრდის აქტივებსა და ამცირებს ვალდებულებებს.

შემოსავლები მაშინ ფიქსირდება, როცა მათი გამომუშავება მოხდა, .. როცა საწარმომ მოიპოვა მიწოდებული საქონლის (პროდუქციის, მომსახურების) განაღდების უფლება, მიუხედავად იმისა, განაღდება დაუყოვნებლივ ხდება თუ არა. რამდენადაც შემოსავლები ზრდიან მფლობელის კაპიტალს, მათ მიმართ ჩვეულებრივ, გამოიყენება დებეტისა და კრედიტის წესი; . . კრედიტში ჩანაწერი ზრდის, ხოლო დებეტში ჩანაწერი ამცირებს შემოსავლებს. ჩვეულებრივ, თითოეული სახის შემოსავლისათვის ცალკე ანგარიში იწარმოება. მაგალითად, ამონაგები რეალიზაციიდან, შემოსავლები პროცენტებიდან, შემოსავლები საკომისიო მოსაკრებლებიდან და .. ამ ანგარიშებზე შესაბამისი შემოსავლები გროვდება ჩვეულებრივ, ერთი წლის განმავლობაში, შემდეგ კი, ისინი დაიხურება და სალდო გადაიტანება მფლობელის კაპიტალის ანგარიშზე.

მსგავსად კაპიტალის ანგარიშისა, შემოსავლები ფინანსირების წყაროს წარმოადგენს და არა აქტივებს. მაგალითად, ... "საბა"- ბალანსში 2008 წლის 30 მაისისათვის კაპიტალის სალდო 80.000 ლარია. მფლობელს რომ გაუჩნდეს სურვილი აიღოს 70.000 ლარი თავისი პირადი საჭიროებისათვის, კაპიტალის ანგარიშის სალდოს საფუძველზე, ვერ შესძლებს, რადგანაც მისი ფულადი საშუალებების ნაშთი იმავე მომენტისათვის მხოლოდ 64.000 ლარია.

შემოსავლების აღრიცხვის წესის თვალსაჩინოების მიზნით განვიხილოთ შემდეგი მაგალითი:

 

2008 წლის ივნისის თვეში ... "საბა"- მიერ განხორციელდა შემდეგი ოპერაციები

2008 .

ივნისი 1. გაიყიდა პროდუქცია ნაღდი ანგარისწორებით 3500 ., ფული მიღებულია   სალაროში _ სალაროს შემოსავლის ორდერი #10;

       7. პროდუქცია მიეწოდა კლიენტს 9000 . ანგარიშ-ფაქტურით #8,  გადახდა უნდა მოხდეს 30 დღის განმავლობაში;

       15. მიღებულია სალაროში კლიენტისაგან 3000 . 7 ივნისს მიწოდებული პროდუქციისათვის. სალარის შემოსავლის ორდერი #12;

       25. მოიჯარეს წარედგინა ანგარიში #16, ივნისის თვის საიჯარო გადასახადისათვის 4000 ;

       30. მიღებულია  სალაროში  ივნისის თვის პროცენტი მოკლევადიანი                                  ობლიგაციებიდან 500 . შემოსავლის ორდერი #18.

მოცემული ოპერაციები ბუღალტრული აღრიცხვის მთავარ სარეგისტრაციო ჟურნალში შემდეგნაირად აისახება

 

                        ...  "საბა"

            მთავარი ჟურნალი                      . 2

თარიღი

2008 .

ანგარიშის დასახელება და კომენტარი

აღნიშვნა გადატანაზე

დებეტი

კრედიტი

ივნისი

 1

ნაღდი ფული სალაროში

1110

3500

 

 

 

   შემოსავალი რეალიზაციიდან

6110

 

3500

 

 

   სალაროს შემოსავლის  ორდ. #10

 

 

 

 

7

მოთხოვნები მიწოდებით

1410

9000

 

 

 

   შემოსავალი რეალიზაციიდან

6110

 

9000

 

 

   ანგარიშ-ფაქტურა #8

 

 

 

 

15

ნაღდი ფული სალაროში

1110

3000

 

 

 

   მოთხოვნები მიწოდებით

1410

 

3000

 

 

   შემოსავლის ორდ. #12

 

 

 

 

25

მოთხოვნები იჯარით

1490

4000

 

 

 

   საიჯარო შემოსავალი

8140

 

4000

 

 

   ანგარიშ-ფაქტურა #16

 

 

 

 

30

ნაღდი ფული სალაროში

1110

500

 

 

 

    საპროცენტო შემოსავალი

8110

 

500

 

 

    შემოსავლის ორდ. #18

 

 

 

 

მთავარი წიგნი (რეგისტრი)

ნაღდი ფული სალაროში           ანგარიში #1110

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნის

1

შემოსავალი რეალიზაციიდან

.2

3500

 

3500

 

15

 მოთხოვნები მიწოდებით

.2

3000

 

6500

 

30

საპროცენტო შემოსავალი

.2

500

 

7000

 

 

 

 

 

 

 

 

მოთხოვნები მიწოდებით           ანგარიში #1410

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

7

შემოსავალი რეალიზაციიდან

.2

9000

 

9000

 

15

ნაღდი ფული

.2

 

3000

6000

 

 

 

 

 

 

 

 

მოთხოვნები იჯარით           ანგარიში #1490

თარიღი

2008 წ.

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნი

 

საიჯარო შემოსავალი

.2

4000

 

4000

 

 

 

 

 

 

 

 

შემოსავლები რეალიზაციიდან   ანგარიში #6110

თარიღი

2006 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

1

ეროვნული ვალუტა ბანკში

.2

 

3500

3500

 

7

მოთხოვნები მიწოდებით

.2

 

9000

12500

 

 

 

 

 

 

 

 

საპროცენტო შემოსავლები        ანგარიში #8110

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

30

ნაღდი ფული სალაროში

.2

 

500

500

 

 

 

 

 

 

 

 

საიჯარო შემოსავლები               ანგარიში #8140

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

25

მოთხოვნები მიწოდებით

.2

 

4000

4000

 

 

 

 

 

 

 

  

ხარჯები მფლობელის კაპიტალის შემცირებაა, რომელიც იწვევს საწარმოს აქტივების გადიდებას, ვალდებულებების ზრდას და დაკავშირებულია საანგარიშგებო პერიოდის განმავლობაში პროდუქციის (საქონლის) წარმოებასა და მომსახურების გაწევასთან. ხარჯები მაშინ აისახება ბუღალტრულ აღრიცხვაში, როცა ისინი ფაქტიურად გაიწევა, მიუხედავად იმისა, თუ როდის მოხდება მათი განაღდება.

ხარჯების მიმართ დებეტისა და კრედიტის იგივე წესი გამოიყენება, რაც მფლობელის კაპიტალისათვის. რადგან ხარჯები ამცირებს მფლობელის კაპიტალს, ხოლო კაპიტალის შემცირება იწერება კაპიტალის ანგარიშის დებეტში, ხარჯებიც აისახება მათი სახეების მიხედვით გახსნილი შესაბამისი ანგარიშების დებეტში.

ხარჯების შეცირება ზრდის მფლობელის კაპიტალს, ამიტომ იგი აისახება ხარჯების ამსახველი შესაბამისი ანგარიშის კრედიტში. აღნიშნული     განმარტება _ ხარჯების ამსახველი ანგარიშების დებეტში ჩანაწერი ზრდის ხარჯებს და ამცირებს მფლობელის კაპიტალს, ხოლო კრედიტში ჩანაწერი პირიქით, ამცირებს ხარჯებს და ზრდის მფლობელის კაპიტალს, უფრო გასაგები რომ იყოს, განვიხილოთ შემდეგი ტოლობა:

 

OE = OC + R E

სადაც:

   OE მფლობლის სრული საკუთარი კაპიტალია;

    OC კაპიტალის ანგარიშის სალდოა;

   R შემოსავლის საერთო თანხაა პერიოდის განმავლობაში;

   E ხარჯების საერთო თანხაა პერიოდის განმავლობაში.

 . .  E-ს ზრდა იწვევს OE- შემცირებას. მაშასადამე, რაც უფრო მეტად ვადებეტებთ ხარჯების ანგარიშს, მით უფრო მცირდება საკუთარი კაპიტალი და პირიქით.

მსგავსად შემოსავლებისა, ხარჯების თითოეული დასახელებისათვის ცალკე ანგარიში იწარმოება. მაგალითად, მასალების ხარჯის ანგარიში, ხელფასის ხარჯის ანგარიში, საგადასახადო ხარჯების ანგარიშები, საპროცენტო ხარჯის ანგარიში და .. ხარჯების ანგარიშზე აისახება შესაბამისი ხარჯი საანგარიშგებო პერიოდის (ჩვეულებრივ, წლის) განმავლობაში. წლის ბოლოს ხარჯების ანგარიშები დაიხურება საკუთარი კაპიტალის ამსახველ შესაბამის ანგარიშზე მათი ნაშთების გადატანით.

მაგალითი:

 

2008 .

ივნისი: 2. გადახდილია მოხმარებული ელ. ენერგიის ღირებულება 800 .                         

            სალაროს გასავლის ორდერი #7;

 

       5. შეძენილია მასალები კრედიტით (განვადებით) 10000 .,

             ანგარიშ_ფაქტურა #8;

 

       8. შეძენილია საწვავი კრედიტით (განვადებით), რომელიც პირდაპირ დაიხარჯა წარმოებაში 400 .

            სალაროს გასავლის ორდერი #8;

 

     12. მასალები დაიხარჯა წარმოებაში პროდუქციის დასამზადებლად 6.000 გასავლის ზედნადები #20; 

 

     15. გადახდილია ოფისის შენობის ივნისის თვის იჯარისათვის 1.000 სალაროს  გასავლის ორდერი #9;

 

     28. დარიცხულია (ერგებათ) პერსონალის ივნისის ხელფასი 1.200 . ხელფასის უწყისი #6;

 

აღნიშნული ოპერაციები მთავარ ჟურნალში შემდეგნაირად აისახება:

   

... "საბა"

                მთავარი ჟურნალი                        .3

თარიღი

2008 .

ანგარიშის დასახელება და კომენტარი

აღნიშვნა გადატანაზე

დებეტი

კრედიტი

ივნისი

2

ელ. ენერგიის ხარჯი

7110

800

 

 

 

   ნაღდი ფული სალაროში

1110

 

800

 

 

      სალაროს გასავლის  ორდ. #7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

მასალები

1620

10000

 

 

 

   ვალდებულებები მოწოდებით

3110

 

10000

 

 

       ანგარიშ-ფაქტურა #8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

საწვავის ხარჯი

7430

400

 

 

 

   ვალდებულებები მიწოდებით

1110

 

4000

 

 

      სალაროს გასავლის  ორდ.  #8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12

მასალების ხარჯი

7110

6000

 

 

 

    მასალები

1620

 

6000

 

 

       გასავლის ზედნადები #20

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15

იჯარის ხარჯი

7420

1000

 

 

 

   ნაღდი ფული სალაროში

1110

 

1000

 

 

     სალაროს გასავლის  ორდ. #9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

28

ხელფასის ხარჯი

7410

1200

 

 

 

   გადასახდელი ხელფასი

3130

 

1200

 

 

          ხელფასის უწყისი #6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

მთავარი წიგნი (რეგისტრი)

ნაღდი ფული სალაროში           ანგარიში #1110

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

 

სალდო (ნაშთი)

 

17000

 

17000

 

2

მასალების ხარჯი

.3

 

800

16200

 

8

საწვავის ხარჯი

.3

 

400

15800

 

15

საიჯარო ქირა

.3

 

1000

14800

 

მასალები                       ანგარიში #1620

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

5

ვალდებულებები მოწოდებ.

.3

10000

 

10000

 

12

მასალების ხარჯი

.3

 

6000

4000

 

 

 

 

 

 

 

 

ვალდებულებები მოწოდებით          ანგარიში #3110

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნისი

 

სალდო (ნაშთი)

 

 

17000

17000

 

5

მასალები

.3

 

10000

27000

 

 

 

 

 

 

 

 

გადასახდელი ხელფასი           ანგარიში #3130

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნი.

28

ხელფასის ხარჯი

.3

 

1200

1200

 

 

 

 

 

 

 

 

მასალების ხარჯი           ანგარიში #7110

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნის

2

ნაღდი ფული

.3

800

 

800

 

12

მასალები

.3

6000

 

6800

 

 

 

 

 

 

 

ხელფასის ხარჯი           ანგარიში #7410

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნი.

28

გადასახდელი ხელფასი

.3

1200

 

1200

 

 

 

 

 

 

 

 

საიჯარო ქირის ხარჯი           ანგარიში #7420

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნი.

15

ნაღდი ფული

.3

1000

 

1000

 

 

 

 

 

 

 

 

საწვავის ხარჯი           ანგარიში #7430

თარიღი

2008 .

შინაარსი

მინიშნება

დებეტი

კრედიტი

სალდო

ივნი.

8

ნაღდი ფული

.3

400

 

400

 

 

 

 

 

 

 

 

საყურადღებოა ის, რომ ხარჯების აღრიცხვისას ფიქსირდება და ხარჯად აღიარდება ის ხარჯებიც, რომელთა ღირებულება ჯერ გადახდილი არ არის. საწვავის ხარჯი, ხელფასის ხარჯი, რომელიც გაწეულია ივნისის თვეში მისაღები შემოსავლებისათვის და მომდევნო პერიოდიში იქნება გადახდილი, აღიარდება ხარჯად და წარმოადგენს ვალდებულებას. .. ჩაიწერება შესაბამისი ხარჯის ანგარიშის დებეტში და ვალდებულებების ამსახველი ანგარიშების კრედიტში.

პრინციპი, რომლის მიხედვითაც ხარჯები მიეკუთვნება იმ პერიოდს, როდესაც იგი, შემოსავლის მიღების მიზნით ფაქტიურად გაიწევა, მიუხედავად იმისა, გადახდილია თუ არა, შესაბამისობის პრინციპად იწოდება. შესაბამისობის პრინციპი, როგორც უკვე აღნიშნული იყო, ფინანსური აღრიცხვის ერთ-ერთი ფუნდამენტალური პრინციპია.

სარჩევი